Có người kể: ngày cha mẹ chia tài sản, anh trai lấy phần hơn một chút. Chuyện đã mười lăm năm. Nhà cửa xong xuôi, ai cũng yên ổn, chỉ riêng trong lòng người em vẫn còn một cục gì đó, mỗi lần giáp mặt anh là tự nhiên nhạt đi, cười gượng, nói chuyện qua quýt rồi về. Không cãi nhau, không lớn tiếng, chỉ là không còn thật lòng với nhau như xưa. Có người khác thì vì một câu nói lúc nóng giận của em gái, năm nào Tết cũng thấy gượng gạo, lòng vẫn nhớ, vẫn nhắc lại trong đầu, dù ngoài miệng chưa bao giờ nói ra.
Đó là hiềm hận — không phải là cơn giận bùng lên rồi tắt, mà là thứ âm ỉ, được cất giữ, được nuôi lớn dần theo năm tháng, đến mức chính người giữ nó cũng không nhớ rõ vì sao mình vẫn còn giận, chỉ biết là chưa buông được.
Trong Tử Vi, cung Huynh Đệ là nơi nhìn về mối quan hệ với anh em, chị em — sự gắn bó, sự nương tựa, và cả những va vấp có thể xảy ra trong đời sống chung. Nhìn vào cung này, có khi thấy xu hướng dễ có khoảng cách, dễ hiểu lầm, dễ giữ chuyện trong lòng lâu hơn người khác. Nhưng đó chỉ là một lăng kính để tham khảo, chỉ ra một xu hướng có thể xảy ra, không phải là điều đã được ấn định sẵn cho mối quan hệ ấy. Cung có thể gợi ý một nếp quen, nhưng cách mình sống với anh em hôm nay — vẫn là do mình chọn, từng ngày.
Điều đáng ngồi lại nhìn cho kỹ, là hiềm hận không tự nhiên sinh ra và không tự nhiên biến mất. Nó sinh ra từ một hạt giống rất nhỏ — một lời nói, một cách đối xử, một cảm giác bị thua kém hay bị bỏ rơi — rồi được tâm mình nuôi dưỡng bằng cách nhớ lại, so sánh, diễn giải theo hướng khiến mình càng thêm tổn thương. Càng nhớ, hạt giống càng lớn. Đến một lúc, người anh hay người em kia có thể đã quên hẳn chuyện cũ, chỉ còn mình là người vẫn ôm nó trong lòng.
Đức Phật khi dạy về việc trừ khử hiềm hận, không nói phải chờ người kia xin lỗi, cũng không nói phải quên hẳn chuyện đã xảy ra. Ngài chỉ ra những cách để tâm người đang mang hiềm hận có thể tự mình chuyển hoá nó — bằng sự tu tập ngay trong chính tâm mình, và bằng cách nhìn lại nghiệp của chính mình đang tạo ra trong hiện tại. Đây là điều rất gần với hoàn cảnh của người còn để bụng chuyện anh em: vấn đề không nằm ở việc ai đúng ai sai trong câu chuyện cũ, mà nằm ở việc tâm mình đang làm gì với nỗi hiềm hận đó mỗi ngày.
Mời bạn đọc chậm đoạn Kinh sau, xem Đức Phật chỉ ra điều gì cần tu tập khi hiềm hận đã sanh trong lòng.
01Lời Kinh
“Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy, hiềm hận cần phải trừ khử.
— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, sự kiện nghiệp do mình tạo cần phải an lập là: “Tôn giả là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là khởi nguyên của nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa của nghiệp. Phàm nghiệp thiện hay ác được làm Tôn giả sẽ là người thừa tự nghiệp ấy”. Như vậy, trong người ấy, hiềm hận cần phải được trừ khử.
— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Trong người nào, hiềm hận được sanh, trong người ấy xả cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.
— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Từ những gì Đức Phật chỉ ra, Tuệ Duyên xin gợi vài cách thực hành, để bạn tự chọn điều phù hợp với mình:
Một, mỗi lần nhớ lại chuyện cũ với anh chị em, thử dừng lại vài giây, tự hỏi: mình đang nuôi lớn cái gì trong lòng lúc này? Chỉ nhận diện thôi, chưa cần làm gì thêm. Nhận ra được là đã bắt đầu tu tập.
Hai, thử nhắc mình về việc nghiệp là của riêng mỗi người. Người kia làm gì, nói gì trong quá khứ, đó là phần của họ. Còn tâm mình đang phản ứng ra sao với điều đó hôm nay, đó là phần nghiệp mình đang tự tạo lấy. Nhìn theo hướng này, hiềm hận không còn là chuyện "họ đã làm gì với tôi", mà trở thành câu hỏi "tôi đang làm gì với chính mình".
Ba, tập buông dần bằng tâm xả — không phải là ép mình hết giận ngay, mà là mỗi lần cảm xúc dấy lên, thử để nó đi qua, không giữ, không đẩy đi, không phân tích thêm. Cứ để nó tự lắng, như nước đục dần trong nếu không khuấy thêm.
Một việc làm ngay hôm nay
Hôm nay, bạn thử chọn một trong ba cách trên, và áp dụng riêng cho một người — người anh, người em mà bạn còn giữ chuyện trong lòng lâu nhất. Dành ra khoảng năm đến mười lăm phút, ngồi yên một mình, nhớ lại một lần cụ thể mình cảm thấy hiềm hận với người đó. Rồi tự hỏi nhẹ: lúc này, mình đang nuôi lớn điều gì trong tâm? Không cần trả lời ngay, không cần thấy nhẹ ngay. Chỉ cần nhìn thấy nó, một lần, thật rõ. Đó là bước đầu của việc trừ khử hiềm hận mà Đức Phật đã chỉ ra.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.
Ai muốn đi sâu hơn một bài đọc có thể xem bản luận giải tử vi đầy đủ dạng PDF — soạn riêng cho từng lá số, không phải sách bán sẵn.