Cha mẹ và con không hiểu nhau — nhìn lại từ cung Phụ Mẫu, học lại từ lời Phật dạy

Có người con đã ba mươi mấy tuổi, mỗi lần gọi điện về nhà chỉ trao đổi vài câu ngắn rồi cúp máy. Không giận, cũng không thân. Chỉ là không biết nói gì. Có người cha suốt bữa cơm chỉ hỏi "ăn chưa", rồi im lặng. Cả hai đều thương nhau, nhưng dường như có một khoảng cách vô hình, không ai phá được.

Trong lá số Tử Vi, cung Phụ Mẫu là nơi nói về mối liên hệ với cha mẹ, về cách hai thế hệ nhìn nhau. Cung này có thể cho thấy xu hướng: dễ gần gũi hay dễ xa cách, dễ nói thẳng hay dễ giữ kẽ. Nhưng đó chỉ là một xu hướng để tham khảo, không phải điều gì cố định không thể thay đổi. Người có cung Phụ Mẫu nhiều thử thách vẫn có thể sống hòa thuận, nếu biết nhìn lại cách mình đang đối xử mỗi ngày.

Nhiều khi ta nghĩ không hiểu nhau là vì tính cách khác biệt, vì cách sống mỗi thời một khác. Điều đó đúng một phần. Nhưng có một phần khác, ít ai để ý: ta quên mất công ơn quá lớn của cha mẹ, đến mức xem sự chăm sóc, sự nuôi dưỡng ấy là chuyện đương nhiên. Khi thấy ơn là chuyện đương nhiên, ta không còn thấy cần phải đáp lại bằng sự quan tâm thật sự. Ta chỉ còn thói quen, chứ không còn lòng biết ơn sống động.

Đức Phật khi nói về công ơn cha mẹ, đã dùng một hình ảnh khiến người nghe phải lặng đi. Ngài không nói về nghĩa vụ hay bổn phận suông, mà chỉ ra một sự thật giản dị: ơn ấy lớn đến mức không cách nào đền đáp cho vừa. Cùng lúc đó, Ngài cũng dạy rất cụ thể: người con và cha mẹ nên đối xử với nhau ra sao, mỗi bên có phần trách nhiệm của mình, không phải chỉ một chiều. Đây là đoạn Kinh nói về điều đó.

“

Có hai hạng người, này các Tỷ-kheo, ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cha mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này. Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha.

— Ðất (AN 2.33), bản dịch HT. Thích Minh Châu

“

Này Gia chủ tử, vị Thánh đệ tử hộ trì sáu phương như thế nào? Này Gia chủ tử, sáu phương này cần được hiểu như sau: Phương Ðông cần được hiểu là cha mẹ. Phương Nam cần được hiểu là sư trưởng. Phương Tây cần được hiểu là vợ con. Phương Bắc cần được hiểu là bạn bè. Phương Dưới cần được hiểu là tôi tớ, lao công. Phương Trên cần được hiểu là Sa-môn, Bà-la-môn.

— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

“

Này Gia chủ tử, có năm cách, người chồng phải đối xử với vợ như phương Tây: Kính trọng vợ, không bất kính đối với vợ; trung thành với vợ; giao quyền hành cho vợ; sắm đồ nữ trang với vợ; Này Gia chủ tử, được chồng đối xử như phương Tây theo năm cách như vậy, người vợ có lòng thương tưởng chồng theo năm cách: Thi hành tốt đẹp bổn phận của mình; khéo tiếp đón bà con; trung thành với chồng; khéo gìn giữ tài sản của chồng; khéo léo và nhanh nhẹn làm mọi công việc.

— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

Đây là vài gợi ý của Tuệ Duyên, bạn có thể chọn điều phù hợp với hoàn cảnh của mình:

Một, tập nói chuyện với cha mẹ như nói với một người, không phải như nói với một vai trò. Hỏi ba mẹ hôm nay khỏe không, ăn ngủ ra sao, chứ không chỉ hỏi công việc, hỏi tiền bạc.

Hai, khi có bất đồng, thử im lặng lắng nghe trước khi phản bác. Không phải để nhường nhịn một chiều, mà để hiểu vì sao cha mẹ nghĩ khác mình. Có khi lý do nằm ở nỗi lo họ chưa từng nói ra.

Ba, nếu khoảng cách đã lâu, đừng đợi một dịp lớn mới xích lại gần. Một tin nhắn ngắn, một cuộc ghé thăm không cần lý do, đôi khi làm được nhiều hơn một lời xin lỗi trang trọng.

Một việc làm ngay hôm nay

Hôm nay, dành khoảng năm đến mười lăm phút gọi điện về nhà. Không cần chủ đề gì lớn lao, chỉ hỏi thăm cha mẹ đã ăn cơm chưa, ngủ có ngon không. Nói chậm, nghe kỹ hơn một chút so với mọi khi. Đây là gợi ý nhỏ của Tuệ Duyên, không phải để giải quyết mọi khúc mắc trong một cuộc gọi, mà để bắt đầu mở lại một cánh cửa đã khép hơi lâu.

---

Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.

Nguồn trích:

• Ðất (AN 2.33), bản dịch HT. Thích Minh Châu
• Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.

Ai muốn đi sâu hơn một bài đọc có thể xem bản luận giải tử vi đầy đủ dạng PDF — soạn riêng cho từng lá số, không phải sách bán sẵn.