Chị Lan bán rau ngoài chợ, mỗi sáng dậy từ ba giờ. Tháng trước nghe người ta nói cúng dường nhiều thì buôn bán sẽ hanh thông, chị dồn gần hết vốn xoay vòng để làm việc thiện. Đến ngày lấy hàng, chị không đủ tiền trả nhà cung cấp. Nợ chồng nợ, chị vừa lo vừa áy náy, không biết mình làm vậy có đúng không.
Đây là chuyện rất nhiều người gặp phải. Muốn làm việc tốt, nhưng gốc sinh kế của mình chưa vững, nên việc tốt lại thành gánh nặng thêm.
Trong lá số Tử Vi, vùng liên quan đến chuyện này thường nằm ở cung Tài Bạch và cung Điền Trạch — nơi nói về dòng tiền ra vào, khả năng tích lũy, nền tảng vật chất của một người. Cần nói rõ: đây chỉ là lăng kính tham khảo, chỉ ra xu hướng thu chi, không phải lời phán quyết về khả năng giàu nghèo của một người. Ai cũng có thể vun bồi sinh kế bằng chính công sức và nếp sống của mình, không lệ thuộc vào cung tốt hay cung hạn.
Đức Phật khi được hỏi về hạnh phúc đời sống, không nói ngay đến việc bố thí. Ngài chỉ ra thứ tự rất cụ thể: trước hết phải có nghề nghiệp để nuôi thân, biết siêng năng làm việc; kế đến phải biết chi tiêu điều độ, biết rõ tiền vào tiền ra để không rơi vào cảnh vung tay quá trán; sau khi đời sống đã ổn định, tâm mới đủ rộng rãi để san sẻ mà không tự làm khó mình.
Nói cách khác, bố thí trong lời Phật dạy không tách rời khỏi nếp sống điều độ. Một người còn đang chật vật lo bữa ăn, nếu ép mình rộng tay, rất dễ thành gánh nặng cho chính gia đình mình. Đó không phải vì bố thí sai, mà vì thứ tự bị đảo ngược. Mời bạn đọc đoạn Kinh sau, nơi Đức Phật nói rõ ba điều này theo đúng thứ tự của nó.
01Lời Kinh
“Ở đây, này Byagghapajja, thiện nam tử làm nghề gì để sống, hoặc nghề nông, hoặc đi buôn, hoặc nuôi bò, hoặc làm người bắn cung, hoặc làm việc cho vua, hoặc bất cứ nghề gì, trong các nghề ấy, người ấy thiện xảo, không biết mệt, biết suy tư hiểu phương tiện vừa đủ để tự làm và điều khiển người khác làm; này Byagghapajja, đây gọi là đầy đủ sự tháo vát. Và này Byagghapajja, thế nào là đầy đủ phòng hộ?
— Dìghajanu, Người Koliya (AN 8.54), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ở đây, này Byagghapajja, thiện nam tử sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sinh sống một cách điều hòa, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Vị ấy suy nghĩ: “Ðây là tiền nhập của ta, sau khi trừ đi tiền xuất, còn lại như vậy; không phải đây là tiền xuất của ta, sau khi trừ đi tiền nhập, còn lại như vậy”. Ví như, này Byagghapajja, người cầm cân hay đệ tử người cầm cân, sau khi cầm cân biết rằng: “Với chừng ấy, cân nặng xuống, hay với chừng ấy, cân bổng lên”. Cũng vậy, này Byagghapajja, thiện nam tử sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sinh sống một cách điều hòa, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Vị ấy suy nghĩ: “Ðây là tiền nhập của ta, sau khi trừ đi tiền xuất, còn lại như vậy; không phải đây là tiền xuất của ta, sau khi trừ đi tiền nhập, còn lại như vậy”. Này Byagghapajja, nếu thiện nam tử này tiền nhập vào ít, nhưng sống nếp sống rộng rãi, hoang phí, thời người ta nói về người ấy như sau: “Người thiện nam tử này ăn tài sản của vị ấy như ăn trái cây sung”. Này Byagghapajja, nếu người thiện nam tử này có tiền nhập lớn, nhưng sống nếp sống cơ cực, thời người ta sẽ nói về vị ấy như sau: “Người thiện nam tử này sẽ chết như người chết đói”. Khi nào, này Byagghapajja, thiện nam tử này, sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sống nếp sống thăng bằng đìều hoà, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Vị ấy suy nghĩ: “Ðây là tiền nhập của ta, sau khi trừ đi tiền xuất, còn lại như vậy; không phải đây là tiền xuất của ta, sau khi trừ đi tiền nhập, còn lại như vậy”. Này Byagghapajja, đây gọi là nếp sống thăng bằng điều hòa.
— Dìghajanu, Người Koliya (AN 8.54), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ở đây, này Byagghapajja, thiện nam tử sống ở gia đình, với tâm không bị cấu uế, xan tham chi phối, bố thí rộng rãi, với bàn tay mở rộng, vui thích từ bỏ, sẵn sàng để được yêu cầu, vui thích chia xẻ vật bố thí. Này Byagghapajja, đây gọi là đầy đủ bố thí. Và này Byagghapajja, thế nào là đầy đủ trí tuệ?
— Dìghajanu, Người Koliya (AN 8.54), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Tuệ Duyên gợi ý một vài việc nhỏ, bạn có thể tự điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh của mình:
Một, dành ra một buổi để ghi lại rõ ràng: mỗi tháng mình làm ra bao nhiêu, chi tiêu bao nhiêu, còn dư bao nhiêu. Nhìn thẳng vào con số, không né tránh, không phóng đại.
Hai, tập thói quen chi tiêu có mức, có phần dự phòng, trước khi nghĩ đến việc san sẻ ra ngoài. Đây không phải là ích kỷ, mà là giữ cho gốc rễ đủ chắc để không gãy đổ khi có việc bất ngờ.
Ba, khi đã có phần dư nhỏ, dù ít, có thể bắt đầu san sẻ bằng những gì vừa sức — một bữa cơm, một lời hỏi han, một sự giúp đỡ bằng công sức thay vì tiền bạc. Bố thí không nhất thiết phải lớn, quan trọng là tâm không gượng ép, không để lại hối tiếc.
Một việc làm ngay hôm nay
Hôm nay, bạn dành mười phút ngồi yên, lấy giấy bút ghi lại số tiền mình kiếm được trong tháng vừa qua và số tiền đã chi ra. Không cần phân tích, chỉ cần nhìn thấy rõ con số thật. Đây là bước đầu tiên để biết mình đang đứng ở đâu, trước khi tính đến chuyện cho đi.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Dìghajanu, Người Koliya (AN 8.54), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.
Nếu muốn giữ lại để đọc dần, có bản luận giải tử vi dạng PDF viết riêng theo lá số của bạn, đọc được cả khi không nối mạng.