Chị làm kế toán cho một cửa hàng nhỏ. Hai năm trước, chị vay một khoản để mở rộng buôn bán. Việc buôn bán không như tính toán. Giờ mỗi tháng chị phải xoay tiền lãi trước khi lo tiền ăn cho con. Có hôm điện thoại reo, chị nhìn số lạ mà tim đập nhanh. Không phải vì số tiền đó là quá lớn so với người khác. Mà vì chị cảm thấy mình đang bị một sợi dây siết dần, không biết bao giờ mới cởi được.
Nhiều người tìm đến lá số khi rơi vào cảnh này, muốn biết vùng tài bạch của mình đang gặp trở ngại gì. Trong Tử Vi, cung Tài Bạch cùng các sao liên quan đến vay mượn, tiêu pha có thể gợi ra xu hướng: một giai đoạn dòng tiền ra vào không thuận, dễ vướng vào việc mượn trước trả sau. Đây chỉ là một lăng kính để nhận diện xu hướng, không phải lời tuyên bố về những gì chắc chắn sẽ xảy đến. Nhìn vào đó để hiểu mình đang ở vùng khó, rồi từ đó quay về xem tâm mình đang phản ứng ra sao — đó mới là điều đáng làm.
Cái khổ của việc mắc nợ không chỉ nằm ở con số phải trả. Nó nằm ở chỗ người ta bị lệ thuộc vào người khác, mất đi sự tự do trong đời sống hằng ngày. Khi vay, người ta thọ dụng một thứ chưa thật sự thuộc về mình. Rồi đến lúc phải trả, tâm bắt đầu lo âu, bị thúc ép, có khi bị người khác nhắc nhở, truy đòi, mất cả sự thanh thản trong từng bữa ăn giấc ngủ.
Đức Phật từng chỉ ra rằng nghèo khổ tự nó đã là một nỗi khổ đối với người còn tham muốn ở đời. Nhưng mắc nợ thêm vào đó một tầng khổ nữa: sự trói buộc. Người vay tiêu dùng những gì mình không hoàn toàn làm chủ, rồi phải gánh chịu hậu quả của việc thọ dụng ấy khi đến hạn trả. Đây không phải là lời trách móc người nghèo hay người mắc nợ. Đây là một sự quan sát rất thật về cách tâm con người vận hành khi bị áp lực tiền bạc bủa vây. Mời bạn đọc chậm đoạn Kinh dưới đây, xem tâm mình có nhận ra chút gì của chính mình trong đó không.
01Lời Kinh
“—Này các Tỷ-kheo, như vậy, nghèo khổ là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời; mắc nợ cũng là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời; tiền lời cũng là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời; bị hối thúc, đốc thúc cũng là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời; bị theo sát gót, bị truy tìm cũng là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời; bị bắt trói cũng là một sự đau khổ cho người có tham dục ở đời.
— Nghèo Khổ (AN 6.45), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Nghèo khổ và mắc nợ,
Ðược gọi khổ ở đời!
Kẻ bần cùng mắc nợ,
Thọ dụng, bị tổn hại,
Rồi bị người truy lùng,
Cho đến bị trói buộc.
Trói buộc vậy là khổ,
Cho người cầu được dục.
Như vậy trong Luật Thánh,
Ai sống không lòng tin,
Không xấu hổ, sợ hãi,
Quyết định chọn ác nghiệp.
Sau khi làm ác hạnh,
Về thân, lời và ý.
Lại mong muốn được rằng:
“Chớ ai biết ta làm”.
Người ấy khéo che giấu,
Với thân, lời và ý,
Làm tăng trưởng ác nghiệp,
Tại đây, đó, làm nữa.
Người ác tuệ, ác nghiệp,
Biết việc ác mình làm,
Như kẻ nghèo mắc nợ,
Thọ dụng, bị tổn hại.
Những tư tưởng khổ đau
Sanh ra từ hối hận
Vẫn truy tìm người ấy,
Ở làng hoặc ở rừng.
Người ác nghiệp, ác tuệ,
Biết việc ác mình làm,
Hoặc rơi vào bàng sanh,
Hoặc bị trói Ðịa ngục.
Trói buộc này là khổ.
Bậc trí được giải thoát,
Ai tâm tịnh bố thí,
Với vật dụng đúng pháp,
Gieo cầu may hai đường,
Tín tại gia tìm cầu,
Hiện tại được hạnh phúc,
Ðời sau được an lạc.
Như vậy tại gia thí,
Tăng trưởng các công đức.
Như vậy trong Luật Thánh
Tín tâm được an trú.
Có xấu hổ, sợ hãi,
Có trí, bảo hộ giới,
Bậc ấy, trong Luật Thánh,
Ðược gọi: “Sống an lạc”.
Ðược lạc không vật chất,
An trú trên tánh xả.
Từ bỏ năm triền cái,
Thường siêng năng, tinh cần,
Chứng Thiền định, nhứt tâm,
Thận trọng, giữ chánh niệm.
Biết như thật là vậy,
Ðoạn diệt mọi kiết sử,
Hoàn toàn không chấp thủ,
Chơn chánh, tâm giải thoát,
Với chánh giải thoát ấy,
Nếu trí như vậy khởi:
“Bất động ta giải thoát,
Ðoạn diệt hữu kiết sử”.
Trí này, trí tối thượng,
Lạc này, lạc vô thượng,
Không sầu, không trần cấu,
Ðược an ổn, (giải thoát),
Trạng thái không nợ này,
Ðược xem là tối thượng.— Nghèo Khổ (AN 6.45), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Tuệ Duyên xin gợi ý vài điều, không phải để hết nợ nhanh hơn, mà để tâm bớt bị cuốn theo nỗi lo mỗi ngày.
Một, khi ngồi tính toán các khoản phải trả, hãy tập nhìn thẳng vào con số thật, không né tránh, không phóng đại. Nhiều nỗi sợ lớn hơn thực tế vì ta không dám nhìn rõ nó.
Hai, mỗi khi cảm thấy lo âu dâng lên vì chuyện tiền bạc, hãy dừng lại vài phút để thở chậm, quan sát cảm giác lo ấy đang nằm ở đâu trong thân — ở ngực, ở bụng, hay ở đầu. Không cần đẩy nó đi, chỉ cần nhận diện nó đang có mặt. Đây là gợi ý để làm quen với tâm mình, không phải để né tránh trách nhiệm trả nợ.
Ba, tập nhìn lại thói quen chi tiêu và vay mượn của bản thân, không phải để tự trách, mà để hiểu rõ nguyên nhân nào đã dẫn mình đến hoàn cảnh hiện tại. Hiểu rõ nguyên nhân giúp mình chọn cách sống khác đi từ hôm nay, thay vì lặp lại vòng cũ.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, hãy dành khoảng mười phút ngồi yên một mình, viết ra giấy đúng những khoản mình đang nợ, kèm theo cảm giác thật của mình khi nhìn vào từng khoản đó. Không cần giải quyết gì ngay. Chỉ cần nhìn rõ, thở chậm, và để tâm mình được ở yên một chút giữa những con số.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Nghèo Khổ (AN 6.45), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.
Cần một bản đọc trọn vẹn hơn thì có bản luận giải tử vi dạng PDF, viết theo đúng lá số của bạn chứ không phải luận chung cho mọi người.