Có một người mẹ kể: chị làm hai công việc để con được học trường tốt, học thêm đủ môn. Đến năm con mười tám tuổi, chị hỏi con thích gì, con im lặng rất lâu rồi nói: "Con không biết, mẹ chưa từng hỏi con câu đó." Chị ngồi thẫn thờ. Bao nhiêu năm chị nghĩ nuôi con là lo đủ vật chất, hoá ra con cần thứ khác mà chị không để ý.
Trong Tử Vi, cung Tử Tức là nơi nhìn về con cái, về mối duyên giữa cha mẹ và con trong đời này. Nhưng cung này chỉ nêu ra xu hướng để mình tham khảo — ai duyên con cái thuận, ai duyên con cái cần vun đắp nhiều hơn — chứ không phải một khuôn đúc sẵn quyết định mối quan hệ ấy sẽ ra sao. Cách cha mẹ sống với con mỗi ngày mới là điều định hình thật sự.
Nhiều cha mẹ nghĩ nuôi con là một chiều: mình cho, con nhận. Nghĩ vậy nên dễ chỉ lo phần thấy được — cơm ăn, áo mặc, học phí — mà quên phần khó thấy hơn: dạy con nên người, hướng con tới điều lành, gây dựng nền tảng để con tự đứng vững khi không còn cha mẹ bên cạnh.
Đức Phật khi dạy về các mối quan hệ trong đời sống, đã ví cha mẹ và con cái như hai phương trời gặp nhau, mỗi bên đều có phần bổn phận của mình. Không phải chỉ con phải lo cho cha mẹ, mà cha mẹ cũng có năm việc phải làm tròn với con. Nuôi dưỡng thân thể chỉ là một phần nhỏ trong đó. Sau đây là lời Kinh nói rõ về điều này.
01Lời Kinh
“Này Gia chủ tử, có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Ðông: “Ðược nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”. Này Gia chủ tử, được con phụng dưỡng như phương Ðông, theo năm cách như vậy, cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách: Ngăn chận con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện; dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con.
— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Cha mẹ là phương Ðông,
Sư trưởng là phương Nam,
Vợ chồng là phương Tây,
Bạn bè là phương Bắc,
Nô bộc là phương Dưới,
Sa-môn, Bà-la-môn,
Có nghĩa là phương Trên.
Cư sĩ vì gia đình,
Ðảnh lễ phương hướng ấy.
Kẻ trí giữ Giới, Luật,
Từ tốn và biện tài,
Khiêm nhường và nhu thuận,
Nhờ vậy được danh xưng.
Dậy sớm không biếng nhác,
Bất động giữa hiểm nguy,
Người hiền, không phạm giới,
Nhờ vậy được danh xưng.
Nhiếp chúng, tạo nên bạn,
Từ ái, tâm bao dung,
Dẫn đạo, khuyến hóa đạo,
Nhờ vậy được danh xưng.
Bố thí và ái ngữ,
Lợi hành bất cứ ai,
Ðồng sự trong mọi việc,
Theo trường hợp xử sự.
Chính những nhiếp sự này,
Khiến thế giới xoay quanh,
Như bánh xe quay lăn,
Vòng theo trục xe chính.
Nhiếp sự này vắng mặt,
Không có mẹ hưởng thọ,
Hay không cha hưởng thọ,
Sự hiếu kính của con.
Do vậy bậc có trí,
Ðối với nhiếp pháp này,
Như quán sát chấp trì,
Nhờ vậy thành vĩ đại,
Ðược tán thánh, danh xưng.— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Từ lời Kinh trên, Tuệ Duyên xin gợi ý vài việc cụ thể, không phải là chuẩn mực bắt buộc, chỉ là hướng để cha mẹ tự cân nhắc theo hoàn cảnh nhà mình:
Một, mỗi tuần dành một khoảng thời gian ngồi nghe con nói, không chen lời dạy dỗ, không sửa sai ngay lập tức. Chỉ nghe. Con cần biết mình được lắng nghe trước khi cần được uốn nắn.
Hai, khi con làm điều chưa đúng, thử tìm gốc rễ trước khi phạt. Có khi con làm sai vì thiếu người chỉ dạy, không phải vì con hư. Cha mẹ là người đầu tiên gieo cho con biết đâu là điều nên làm, đâu là điều nên tránh, bằng chính cách mình sống trước mặt con, không chỉ bằng lời nói.
Ba, khi con đến tuổi cần tự lập, đừng chỉ lo thu xếp tài chính hay công việc, hãy dành thời gian nói chuyện thật với con về việc con muốn sống ra sao, chọn ai làm bạn đời, con nghĩ gì về gia đình con sẽ dựng sau này. Đó là một cách chuẩn bị cho con vào đời, không kém phần quan trọng so với việc lo tiền học.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, thử một bữa cơm không điện thoại. Cả nhà ngồi ăn cùng nhau, để điện thoại một chỗ, không xem tin tức, không lướt mạng. Chỉ ăn và hỏi han nhau vài câu bình thường: hôm nay con thế nào, có gì vui không. Chỉ cần vậy. Đó không phải là giải pháp lớn lao, chỉ là một cách bắt đầu lại việc thật sự có mặt bên con, dù chỉ trong một bữa ăn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.
Nếu muốn giữ lại để đọc dần, có bản luận giải tử vi dạng PDF viết riêng theo lá số của bạn, đọc được cả khi không nối mạng.